०४ मंसिर २०८३, शुक्रबार
काठमाडौं । विश्व राजनीतिका तीन शक्तिशाली राष्ट्र अमेरिका, चीन र रुसले विश्व शान्ति तथा अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा कायम राख्ने प्रतिबद्धतासहित संयुक्त शान्ति घोषणा गरेका छन्।अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ र रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनबीच बिहीबार (१९ नोभेम्बर २०२६) चीनको सेन्जेनमा भएको ऐतिहासिक त्रिपक्षीय शिखरवार्तापछि तीन देशले संयुक्त घोषणापत्र जारी गरेका हुन्।
एसिया–प्रशान्त आर्थिक सहयोग संगठन (एपेक) शिखर सम्मेलनको अवसरमा भएको उक्त भेटलाई अन्तर्राष्ट्रिय कूटनीतिमा महत्त्वपूर्ण घटनाका रूपमा हेरिएको छ। तीन आणविक शक्तिका राष्ट्रप्रमुख एउटै मञ्चमा बसेर विश्व शान्ति, सुरक्षा र रणनीतिक स्थिरताबारे छलफल गर्नु यस बैठकको प्रमुख विशेषता रह्यो।
आणविक युद्ध रोक्ने साझा प्रतिबद्धता
संयुक्त घोषणाको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष आणविक युद्धसम्बन्धी प्रतिबद्धता हो। तीनै नेताले आणविक युद्ध जित्न नसकिने र यस्तो युद्ध कहिल्यै लडिनु नहुने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
घोषणामा आणविक जोखिम न्यूनीकरण तथा आणविक हतियारको प्रसार रोक्न संवाद अघि बढाउने प्रतिबद्धता पनि उल्लेख गरिएको छ।
यद्यपि, आणविक हतियार कटौतीका लागि ठोस समयसीमा वा नयाँ त्रिपक्षीय हतियार नियन्त्रण वार्ताको कार्यतालिका सार्वजनिक गरिएको छैन।
संयुक्त राष्ट्रसंघ सुधारमा जोड
तीन देशले वर्तमान विश्वका चुनौती सम्बोधन गर्न संयुक्त राष्ट्रसंघलाई थप प्रभावकारी बनाउने गरी सुधार गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति तथा सुरक्षा कायम राख्न संयुक्त राष्ट्रसंघको भूमिका प्रभावकारी बनाउनुपर्ने उनीहरूको साझा धारणा रहेको छ।
त्यस्तै, अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालत (ICC) लगायतका संस्थाले आफ्नो अधिकार क्षेत्रको दुरुपयोग गर्न नहुने र राज्यका अधिकारीहरूको कूटनीतिक तथा कानुनी उन्मुक्तिको सम्मान हुनुपर्ने विषय पनि घोषणामा समेटिएको छ। यो प्रावधान विशेष चासोको विषय बनेको छ, किनकि रुसी राष्ट्रपति पुटिनविरुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय फौजदारी अदालतले पक्राउ पुर्जी जारी गरेको छ।
ऊर्जा आपूर्ति स्थिर राख्ने सहमति
घोषणामा विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्ति स्थिर र सुरक्षित राख्ने विषयलाई पनि प्राथमिकता दिइएको छ।
तीन देशले प्रशोधित पेट्रोलियम पदार्थको उत्पादन तथा आपूर्ति बढाउने योजना अघि सारेका छन्। विश्वका प्रमुख अर्थतन्त्र र ऊर्जा बजारमा प्रभाव राख्ने यी तीन राष्ट्रबीचको सहकार्यले अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा बजारमा समेत चासो बढाएको छ।
युक्रेन र इरान युद्धबारे भने मौन
विश्व शान्तिको प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको घोषणापत्रमा युक्रेन र इरानमा जारी युद्धबारे कुनै ठोस योजना समेटिएको छैन।
रुसले युक्रेनमाथि गरेको आक्रमण र अमेरिकासँग जोडिएको इरान युद्धको विषय शिखरवार्ताका क्रममा चर्चामा रहे पनि संयुक्त घोषणामा यी द्वन्द्वको नामसमेत उल्लेख गरिएको छैन।
युद्धविराम, शान्ति वार्ता वा द्वन्द्व अन्त्य गर्ने कार्ययोजनाबारे स्पष्ट सहमति नआउनुलाई घोषणाको महत्त्वपूर्ण सीमाका रूपमा हेरिएको छ।
महाशक्तिको सहकार्य कि विश्व व्यवस्थामा नयाँ समीकरण?
तीन शक्तिशाली राष्ट्रका नेताबीच भएको यो भेटले विश्व राजनीतिमा नयाँ कूटनीतिक समीकरणको सम्भावनाबारे बहस सुरु गरेको छ।
चीनले आफूलाई विश्व कूटनीतिको महत्त्वपूर्ण मध्यस्थकर्ताका रूपमा प्रस्तुत गर्ने अवसर पाएको छ। ट्रम्पले प्रत्यक्ष संवादमार्फत अन्तर्राष्ट्रिय द्वन्द्व समाधान गर्ने आफ्नो कूटनीतिक शैलीलाई अघि बढाएका छन् भने पुटिनले पश्चिमी प्रतिबन्ध र अन्तर्राष्ट्रिय दबाबका बीच पनि विश्वका प्रमुख शक्तिसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने अवसर पाएका छन्।
तर युक्रेन र इरान युद्धबारे ठोस निर्णय नआउनु, आणविक हतियार कटौतीको समयसीमा नतोकिनु र घोषणाका प्रतिबद्धता कार्यान्वयन गर्ने स्पष्ट संयन्त्र नहुनुले यसको प्रभावकारितामाथि प्रश्न उठाएको छ।
युरोपेली नेताहरूले पनि आफ्नो सहभागिताबिना युक्रेनको भविष्यबारे ठूला शक्तिले निर्णय गर्न नहुने धारणा व्यक्त गरेका छन्।
तीन महाशक्तिले शान्तिको साझा प्रतिबद्धता व्यक्त गरे पनि त्यसलाई व्यवहारमा कसरी कार्यान्वयन गर्छन् भन्ने विषय आगामी दिनमा महत्त्वपूर्ण हुनेछ। घोषणाले कूटनीतिक संवादको ढोका खोलेको छ, तर विश्वका जारी युद्ध अन्त्य गर्ने दिशामा ठोस प्रगति हुन बाँकी नै छ।














Discussion about this post