एनपिएलले बढायो आर्थिक गतिविधि, डेढ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढी कारोबार हुने अनुमान

कात्तिक १७, २०८३ मंगलबार

काठमाडौं । नेपाल प्रिमियर लिग (एनपिएल) को तेस्रो संस्करणले नेपाली क्रिकेटमा प्रतिस्पर्धा र दर्शकको आकर्षण मात्र बढाएको छैन, यसले विभिन्न आर्थिक क्षेत्रमा समेत नयाँ चहलपहल सिर्जना गरेको छ। कीर्तिपुरस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट मैदानमा जारी प्रतियोगिताका कारण होटल, रेस्टुरेन्ट, यातायात, विज्ञापन, प्रसारण, खेल सामग्री तथा स्थानीय व्यापारमा आर्थिक गतिविधि बढेको छ।

नेपाल क्रिकेट संघ (क्यान) का अनुसार यस वर्षको एनपिएलबाट डेढ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको प्रत्यक्ष आर्थिक कारोबार हुने अपेक्षा गरिएको छ। आठ फ्रेन्चाइज टोलीको सहभागिता, स्वदेशी तथा विदेशी खेलाडीको उपस्थिति, प्रायोजन, प्रसारण अधिकार, टिकट बिक्री र टोलीहरूको खर्चले प्रतियोगिताको व्यावसायिक आकार विस्तार गरेको छ। क्यानका कोषाध्यक्ष पदम खड्काका अनुसार टिकट बिक्रीबाट ११ देखि १२ करोड रुपैयाँ, प्रायोजनबाट करिब २० करोड रुपैयाँ र प्रसारण अधिकारबाट ३४ करोड रुपैयाँ आम्दानी गर्ने लक्ष्य राखिएको छ। फ्रेन्चाइज टोलीबाट ७० देखि ७५ करोड रुपैयाँसम्मको आर्थिक गतिविधि हुने अनुमान गरिएको छ।

एनपिएलको प्रभाव सबैभन्दा बढी आतिथ्य तथा पर्यटन क्षेत्रमा देखिएको छ। प्रतियोगितामा सहभागी आठवटै टोलीका खेलाडी, प्रशिक्षक र अन्य सदस्य काठमाडौंका विभिन्न होटलमा बसेका छन्। विदेशी खेलाडी तथा टोलीका प्रतिनिधिको लामो बसाइले ठूला होटलमा कारोबार बढाएको छ भने खेल हेर्न देशका विभिन्न भागबाट काठमाडौं आउने दर्शकका कारण अन्य होटल तथा आवास सेवामा समेत माग बढेको व्यवसायीहरूको भनाइ छ। समर्थकको आवागमनले खाना, खाजा र यातायात सेवाको माग पनि बढाएको छ।

होटल व्यवसायीहरूका अनुसार एनपिएलले तत्कालीन रूपमा होटलको कारोबार बढाउनुका साथै नेपाललाई अन्तर्राष्ट्रिय खेल पर्यटनको गन्तव्यका रूपमा चिनाउने अवसर पनि दिएको छ। विदेशी खेलाडीको सहभागिता र उनीहरूको सामाजिक सञ्जालमार्फत हुने गतिविधिले नेपालबारे अन्तर्राष्ट्रिय दर्शकमाझ जानकारी पुग्ने सम्भावना बढाएको छ। तर, यसबाट दीर्घकालीन लाभ लिन प्रतियोगितालाई नेपालको पर्यटकीय गन्तव्य, होटल सेवा र भ्रमण प्याकेजसँग जोड्नुपर्ने आवश्यकता औँल्याइएको छ।

प्रतियोगिताको आर्थिक प्रभाव ठूला होटलमा मात्र सीमित छैन। कीर्तिपुरस्थित क्रिकेट मैदान आसपासका खाजा पसल, चिया तथा कफी पसल, पानी र अन्य उपभोग्य सामग्री बेच्ने साना व्यवसायीले पनि दर्शकको चहलपहलबाट लाभ लिइरहेका छन्। खेल हुने दिन मैदानमा पुग्ने दर्शकको भीडले स्थानीय बजारमा माग बढाएको छ। काठमाडौंका विभिन्न रेस्टुरेन्टले ठूलो पर्दामा प्रत्यक्ष खेल देखाउने व्यवस्था मिलाएका छन्। यसले रेस्टुरेन्टमा ग्राहकको आवागमन र कारोबार बढाउन सहयोग गरेको छ।

एनपिएलसँगै खेलकुद सामग्री र टोलीका जर्सी तथा अन्य सामग्रीको बजार पनि विस्तार हुने संकेत देखिएको छ। आफ्नो समर्थन रहेको टोलीको जर्सी लगाएर मैदान पुग्ने दर्शकको आकर्षणले फ्रेन्चाइज टोली र खेल सामग्रीसँग सम्बन्धित व्यवसायका लागि नयाँ बजार सिर्जना गरेको छ। प्रतियोगितामा सहभागी टोलीहरूको व्यावसायिक गतिविधिले प्रायोजक, विज्ञापनदाता, सञ्चारमाध्यम र कार्यक्रम व्यवस्थापनसँग सम्बन्धित व्यवसायलाई समेत अवसर दिएको छ।

क्यानले प्रतियोगिताको पुरस्कार राशि पनि बढाएको छ। यस संस्करणको विजेता टोलीले एक करोड ५० लाख रुपैयाँ, उपविजेताले ८० लाख रुपैयाँ र तेस्रो हुने टोलीले ४० लाख रुपैयाँ पुरस्कार प्राप्त गर्नेछन्। पुरस्कार राशिमा भएको वृद्धिले प्रतियोगिताको प्रतिस्पर्धात्मक आकर्षण र व्यावसायिक महत्त्व बढाउने अपेक्षा गरिएको छ। प्रतियोगितामा डिसिजन रिभ्यु सिस्टम (डीआरएस) प्रविधिको प्रयोगले खेल सञ्चालनलाई थप विश्वसनीय बनाउने अपेक्षा पनि गरिएको छ।

यसअघि सम्पन्न दोस्रो संस्करणमा क्यानले ४७ करोड ३६ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको विवरण सार्वजनिक गरेको थियो। तेस्रो संस्करणमा भने प्रतियोगिताको आर्थिक दायरा अझ विस्तार हुने अनुमान गरिएको छ। यद्यपि, क्यानको आम्दानी, फ्रेन्चाइज टोलीको खर्च र प्रतियोगिताका कारण होटल, यातायात तथा अन्य व्यवसायमा सिर्जना भएको अप्रत्यक्ष कारोबार फरक–फरक आर्थिक सूचक हुन्। त्यसैले डेढ अर्ब रुपैयाँभन्दा बढीको अनुमानलाई प्रतियोगितासँग जोडिएको प्रत्यक्ष आर्थिक गतिविधिको प्रक्षेपणका रूपमा बुझ्नुपर्छ, समग्र अर्थतन्त्रमा भएको प्रमाणित आम्दानीका रूपमा होइन।

एनपिएलले नेपाली क्रिकेटको लोकप्रियतालाई आर्थिक अवसरमा रूपान्तरण गर्न सकिने सम्भावना देखाएको छ। तर, यसको प्रभाव प्रतियोगिता अवधिको कारोबारमा मात्र सीमित नराखी खेल पर्यटनको दीर्घकालीन विकाससँग जोड्नुपर्ने चुनौती पनि छ। सरकार, नेपाल पर्यटन बोर्ड, क्यान र निजी क्षेत्रबीच सहकार्य गरेर विदेशी दर्शक आकर्षित गर्ने, खेलाडी तथा पाहुनाको बसाइ लम्ब्याउने र नेपालको पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने योजना बनाउन सके एनपिएल नेपाली खेलकुद क्षेत्रको महत्त्वपूर्ण व्यावसायिक आधार बन्न सक्ने देखिन्छ।